انبر قفلی (Locking Pliers) یکی از ابزارهای دستی بسیار پرکاربرد و ضروری است که به دلیل مکانیزم قفل‌شونده خاص خود، نقش یک گیره (فک ثابت) قابل حمل را ایفا می‌کند. این ابزار در جعبه ابزار هر فرد فنی، مکانیک، لوله‌کش، جوشکار و حتی مصارف خانگی جایگاه ویژه‌ای دارد.
در زیر شرح کاملی از ساختار، عملکرد، کاربردها و انواع انبر قفلی ارائه شده است:
انبر قفلی، که گاهی به نام تجاری معروف آن "وُیس گِریپ" (Vise-Grip) نیز شناخته میشود، ابزاری است که قابلیت گرفتن یک شیء را با نیروی زیاد و نگه داشتن آن به صورت قفل شده و بدون نیاز به اعمال نیروی مداوم توسط کاربر دارد.
اجزای اصلی:
| جزء | نام فارسی | توضیح عملکرد |
| Jaws | فک‌ها (دهانه‌ها) | شامل فک ثابت و فک متحرک هستند که قطعه کار را می‌گیرند. فک‌ها معمولاً دارای دندانه‌های عمیق برای ایجاد اصطکاک بالا هستند. |
| Adjustment Screw | پیچ تنظیم | پیچی که در انتهای یکی از دسته‌ها قرار دارد و برای تنظیم فاصله اولیه فک‌ها و همچنین میزان نیروی قفل شدن استفاده میشود. |
| Handle | دسته‌ها | دو دسته که برای باز و بسته کردن فک‌ها به کار می‌روند. |
| Release Lever | اهرم آزادسازی (قفل‌گشا) | اهرم کوچکی که معمولاً در دسته متحرک تعبیه شده و برای آزاد کردن سریع قفل انبر استفاده میشود. |
| Locking Mechanism | مکانیزم قفل | بر اساس اصل "مرکزِ گریز" (Over-Center Toggle Action) کار می‌کند که به محض بسته شدن، دسته‌ها در موقعیت قفل می‌مانند و نیروی مضاعفی بر روی فک‌ها اعمال می‌کنند. |
تنظیم اندازه: ابتدا کاربر توسط پیچ تنظیم، فاصله فک‌ها را کمی کوچک‌تر از اندازه قطعه کار تنظیم می‌کند.
قفل کردن: دسته‌ها با فشار به یکدیگر نزدیک می‌شوند. به محض عبور مکانیزم از نقطه "مرکز" خود، دسته‌ها در محل قفل می‌شوند و نیروی بسیار زیادی را بر قطعه کار وارد می‌کنند.
کار بدون دخالت دست: در حالت قفل، انبر به طور خودکار قطعه را با نیروی ثابت و محکم نگه می‌دارد و دست کاربر برای انجام کارهای دیگر آزاد میشود.
باز کردن: با کشیدن اهرم آزادسازی، قفل انبر آزاد شده و فک‌ها به سرعت باز می‌شوند.
کاربرد اصلی انبر قفلی، گرفتن محکم و ثابت نگه داشتن اشیاء در شرایطی است که نیروی بالا و آزادی عمل نیاز است:
گرفتن و نگه داشتن: ثابت نگه داشتن دو قطعه در کنار یکدیگر برای جوشکاری، لحیم‌کاری یا چسباندن.
باز کردن قطعات سخت: باز و بسته کردن پیچ‌ها و مهره‌های زنگ‌زده، له شده (Hex/Round Off) یا مستهلک که با آچارهای معمولی باز نمی‌شوند.
عملکرد به عنوان گیره: استفاده به عنوان گیره موقت برای نگه داشتن فلزات، لوله‌ها یا قطعات چوبی.
جایگزین موقت: استفاده به عنوان دستگیره یا اهرم موقت برای چرخاندن شیرها یا قطعات شکسته.
ابزار نجات: گرفتن و کشیدن میخ یا سایر اتصالات سرسخت از چوب.
انبر قفلی بر اساس شکل فک، در مدل‌های تخصصی مختلفی تولید میشود تا بتواند اشکال گوناگون را با بهترین نحو بگیرد:
| نوع انبر قفلی | شکل فک | کاربرد اصلی |
| فک خمیده (Curved Jaw) | فک‌هایی که کمی حالت خمیده و گرد دارند. | گرفتن اشیاء گرد مانند پیچ، مهره، لوله‌ها و میلگردها. پرکاربردترین نوع. |
| فک صاف (Straight Jaw) | فک‌های صاف و موازی. | گرفتن سطوح صاف، تخت و چهارگوش (مانند ورق‌های فلزی، مهره‌های مربعی و شش گوش سالم). |
| دهانه C شکل (C-Clamp Jaw) | فک‌هایی که شبیه گیره‌های C شکل بلند هستند. | عمدتاً در جوشکاری و نجاری برای نگه داشتن دو قطعه بزرگ و تخت در کنار هم. |
| دم باریک قفلی (Long Nose) | فک‌های بلند و باریک شبیه به انبر دست معمولی. | کار در فضاهای محدود و تنگ یا گرفتن قطعات کوچک و ظریف. |
| جوشکاری (Welding Clamp) | مدل‌های خاصی که برای گرفتن پروفیل‌ها و قطعات فلزی در زوایای خاص در هنگام جوشکاری طراحی شده‌اند. | ثابت نگه داشتن قطعات با زاویه و فاصله مناسب برای جوشکاری. |
| زنجیری (Chain Wrench) | به جای فک، دارای یک زنجیر قابل تنظیم است. | باز و بسته کردن اشیاء بزرگ یا نامتعارف مانند فیلترهای روغنی بزرگ و لوله‌های با قطر زیاد. |
جنس ساخت: بهترین انبر قفلی‌ها از فولاد آلیاژی مستحکم مانند کروم وانادیوم (Cr-V) یا کروم مولیبدن (Cr-Mo) ساخته می‌شوند تا مقاومت بالایی در برابر فشار و ضربه داشته باشند.
پوشش: برای مقاومت در برابر زنگ‌زدگی و سایش، معمولاً دارای پوشش نیکل اندود (Nickel Plated) یا کروم هستند.
سایز: متداول‌ترین سایزها ۱۰ اینچ و ۷ اینچ هستند، اما در اندازه‌های ۵ تا ۱۸ اینچ نیز موجودند. انتخاب سایز باید متناسب با اندازه قطعاتی باشد که قصد گرفتن آن‌ها را دارید.