آچار لوله یا آچار شلاقی (Pipe Wrench) یک ابزار دستی ضروری و تخصصی است که به طور خاص برای گرفتن، چرخاندن و محکم کردن لوله‌ها، اتصالات لوله‌کشی و سایر اجسام استوانه‌ای (مانند میله‌ها و شفت‌ها) با نیروی زیاد طراحی شده است.
این ابزار با آچار فرانسه (Adjustable Wrench) تفاوت اساسی دارد؛ زیرا فک‌های آن برای چسبیدن و "گاز گرفتن" سطوح گرد و صاف طراحی شده‌اند، نه برای گرفتن گوشه‌های یک مهره شش گوش.
در زیر شرح کاملی از ساختار، عملکرد، کاربردها و انواع آچار لوله ارائه شده است.
آچار لوله متداول‌ترین نوع آن، که به آچار شلاقی نیز معروف است، ساختاری قوی دارد تا بتواند گشتاور بالا را تحمل کند:
| جزء | نام فارسی | توضیح عملکرد |
| Handle | دسته | بدنه اصلی آچار که معمولاً بلند است و نیروی اهرمی مورد نیاز برای چرخاندن لوله را فراهم می‌کند. |
| Hook Jaw | فک قلاب‌مانند (فک متحرک) | فک بالایی آچار که متحرک است و هنگام چرخاندن، به سمت لوله کشیده می‌شود. |
| Heel Jaw | فک پاشنه‌ای (فک ثابت) | فک پایینی که ثابت است و بخشی از بدنه اصلی آچار را تشکیل می‌دهد. |
| Serrated Teeth | دندانه‌های آجدار | سطح داخلی هر دو فک دارای دندانه‌های تیز و آجدار است. این دندانه‌ها در لایه سطحی لوله (اغلب فلزی) فرو رفته و گریپ فوق‌العاده محکمی ایجاد می‌کنند که مانع لیز خوردن می‌شود. |
| Adjusting Nut | مهره تنظیم | یک مهره چرخشی که در زیر فک متحرک قرار دارد و برای تنظیم دقیق فاصله فک‌ها و محکم کردن آن‌ها روی قطر لوله استفاده می‌شود. |
نحوه عملکرد آچار لوله بر اساس یک اصل مکانیکی هوشمندانه است:
تنظیم اولیه: مهره تنظیم چرخانده می‌شود تا دهانه آچار کمی بزرگتر از قطر لوله شود.
قرارگیری روی لوله: آچار روی لوله قرار داده می‌شود.
اعمال نیرو: هنگام چرخاندن دسته آچار در جهت درست (معمولاً به سمت فک ثابت)، مکانیزم طراحی شده باعث می‌شود فک متحرک (قلاب‌مانند) به سمت پایین و داخل لوله کشیده شود.
قفل شدن با نیرو: این حرکت، دندانه‌های آجدار هر دو فک را با نیروی مضاعفی در سطح لوله فرو می‌برد و یک چنگ زدن بسیار محکم و بدون لغزش ایجاد می‌کند. هر چه نیروی بیشتری برای چرخاندن اعمال شود، آچار محکم‌تر لوله را نگه می‌دارد.
نکته کلیدی: آچار لوله باید طوری روی لوله قرار گیرد که هنگام اعمال نیروی چرخش، فشار به سمت فک ثابت باشد تا مکانیزم خود سفت‌شونده به درستی کار کند.
آچار لوله در درجه اول برای کارهای مربوط به لوله‌کشی و تاسیسات طراحی شده است:
نصب و تعمیر لوله‌ها: باز و بسته کردن لوله‌های رزوه‌دار فلزی (آهن سیاه، گالوانیزه) و اتصالات آن‌ها.
اعمال گشتاور بالا: چرخاندن لوله‌ها یا اتصالات بسیار سفت، زنگ زده یا چسبیده که نیاز به نیروی چرخشی بسیار زیاد دارند.
گرفتن سطوح گرد: گرفتن و ثابت نگه داشتن میله‌ها، شفت‌ها و سایر اجسام استوانه‌ای در حین برش، سوراخکاری یا سفت کردن.
خلاص کردن پیچ‌های هرز: در مواقع اضطراری، می‌توان از آن برای گاز گرفتن و چرخاندن پیچ‌ها و مهره‌هایی که گوشه‌های آن‌ها کاملاً هرز شده (گرد شده) است، استفاده کرد. (اما این کار باعث آسیب به مهره می‌شود.)
آچارهای لوله در مدل‌های مختلفی برای شرایط کاری متفاوت تولید می‌شوند:
| نوع آچار لوله | ویژگی‌ها | کاربرد تخصصی |
| شلاقی مستقیم (Straight Pipe Wrench) | متداول‌ترین نوع، دارای دسته و فک‌های موازی. | کارهای عمومی لوله‌کشی، باز و بسته کردن لوله‌های استاندارد آب و گاز. |
| شلاقی انتهایی (End Pipe Wrench) | سر آچار زاویه دار است و فک‌ها به یک طرف متمایل هستند. | کار در فضاهای تنگ و نزدیک دیوار یا در نزدیکی زمین، که دسترسی به بالای لوله سخت است. |
| دو دسته (Offset Pipe Wrench) | دارای دو دسته بلند (مانند گیره). | اعمال نیروی بسیار بالا و کنترل دقیق‌تر برای لوله‌های بزرگتر. |
| زنجیری (Chain Wrench) | به جای فک، از یک زنجیر قوی استفاده می‌کند که دور لوله پیچیده می‌شود. | لوله‌ها و اتصالات با قطر بسیار بزرگ (مانند لوله‌های نفت و گاز) که فک معمولی برای آن‌ها کافی نیست. |
| آلومینیومی (Aluminum Pipe Wrench) | جنس بدنه از آلومینیوم است. | سبک‌تر بودن نسبت به مدل‌های چدنی/فولادی، مناسب برای استفاده‌های طولانی‌مدت یا کار در ارتفاع. |
| مزایا | معایب |
| گریپ فوق‌العاده قوی روی سطوح گرد به دلیل دندانه‌های آجدار. | آسیب‌رسان به سطح: دندانه‌ها باعث ایجاد خراش، فرورفتگی یا تغییر شکل دائمی در لوله‌ها و قطعات می‌شوند. |
| قابلیت خود سفت‌شوندگی: هر چه گشتاور بیشتری اعمال شود، محکم‌تر لوله را می‌گیرد و لیز نمی‌خورد. | محدودیت کاربرد: صرفاً برای چرخاندن لوله‌ها و اتصالات فلزی سخت طراحی شده است، نه برای مهره‌های شش گوش. |
| تولید گشتاور بالا به دلیل طول دسته و مکانیزم اهرمی قوی. | وزن بالا: مدل‌های فولادی یا چدنی سنگین‌تر از آچار فرانسه یا آچارهای ثابت هستند. |
هشدار ایمنی: از آچار لوله نباید برای کار با مهره‌های شش گوش استفاده کرد، مگر در شرایط اضطراری. استفاده از آن روی سطوح نرم (مانند کروم، نیکل یا پلاستیک) باعث آسیب دائمی و از بین رفتن روکش آن‌ها می‌شود.